Norwegia, która przez prawie 20 lat konsekwentnie wprowadzała komputery i tablety do klas, zmienia kurs. Kraj stawia znów na papierowe podręczniki, szykuje zakaz części platform społecznościowych dla dzieci i chce tymczasowo ograniczyć używanie inteligentnych okularów z kamerą w wybranych miejscach publicznych.
Od tabletów do papieru
Cyfryzację szkół w Norwegii napędzały ostatnie dwie dekady, a pandemia COVID-19 jeszcze ją przyspieszyła. W Oslo od 2023 roku szkoły podstawowe miały wyposażyć każdego ucznia w urządzenie cyfrowe. Trzy lata temu nauczyciel klasy trzeciej, Pal Ludvig Finstad, odłożył jednak tablety i wrócił z uczniami do kartek i ołówków, bo część dzieci miała problemy z czytaniem i pisaniem. Dostał za to pisemne ostrzeżenie od dyrekcji.
Dziś sytuacja wygląda inaczej. Gmina Oslo właśnie zrezygnowała z wymogu, by w podstawówkach przypadało jedno urządzenie na ucznia, dając szkołom większą swobodę wyboru narzędzi. Władze krajowe zalecają regulowanie używania telefonów w szkołach oraz stopniowe wprowadzanie sztucznej inteligencji do programów nauczania. Rząd chce też zapisać w prawie dostęp do drukowanych podręczników.
Minister cyfryzacji Torgeir Micaelsen przyznał, że ekrany trafiły do szkół prawdopodobnie zbyt szybko, zanim dobrze poznano ich skutki i zasady rozsądnego stosowania w nauczaniu. Dyrektorka jednej ze szkół podstawowych, Silje Ween, podkreśla z kolei, że problemem nie jest sam ekran, tylko sytuacja, w której narzędzie staje się ważniejsze od treści. Jej zdaniem iPad i książka nie muszą się wykluczać.
Powody: wyniki i uwaga uczniów
Komisja zajmująca się używaniem ekranów wskazała w 2024 roku, że uczniowie zwykle lepiej rozumieją długie teksty czytane na papierze. Niepokój budzą też wyniki badania PISA z 2025 roku, które mierzy umiejętności 15-latków. Norwescy uczniowie uzyskali w nim wyniki poniżej średniej OECD z czytania ze zrozumieniem, matematyki i nauk przyrodniczych. Po raz pierwszy od 2006 roku zdarzyło się to w trzech obszarach jednocześnie. Jednym z możliwych wyjaśnień jest rozpraszanie uwagi przez wszechobecne ekrany.
Social media i okulary z kamerą
Zmiana podejścia dotyczy też świata poza szkołą. W 2024 roku Norwegia zapowiedziała ograniczenia w korzystaniu z mediów społecznościowych przez młodych ludzi. Do końca bieżącego roku rząd ma przedstawić projekt ustawy zakazującej dzieciom poniżej 16 lat korzystania z „szkodliwych” platform, takich jak TikTok, Snapchat i Roblox.
Władze chcą również, powołując się na ryzyko dla prywatności, tymczasowo zakazać używania smart okularów wyposażonych w kamery w niektórych miejscach publicznych, np. w parkach, na plażach i w szkołach.
Socjolog Christer Hyggen z uniwersytetu OsloMet ocenia, że politycy spóźnili się z regulacjami i próbują rozwiązywać złożone problemy „szybkimi poprawkami”. Jego zdaniem dotychczasowe kroki są powierzchowne wobec takich kwestii jak uzależniający projekt usług cyfrowych, targetowanie reklam i profilowanie dzieci. Hyggen uważa, że prawdziwa zmiana jest możliwa dopiero na wyższym poziomie, bo jak mówi: „zmiana paradygmatu może nastąpić tylko na poziomie europejskim”.
Co to oznacza dla polskich rodziców
Norwegia nie należy do Unii Europejskiej, więc jej przepisy nie obowiązują w Polsce. Dyskusja jest jednak podobna: także w polskich szkołach i domach toczą się spory o telefony na lekcjach, czas przed ekranem i wiek, od którego dziecko powinno mieć konta w mediach społecznościowych. Norweskie doświadczenia pokazują, że nawet kraj uchodzący za lidera cyfryzacji dziś zastanawia się, czy nie poszedł zbyt szybko.
W praktyce nie chodzi o całkowite odejście od technologii, lecz o jej świadome użycie. Dla rodziców może to być wskazówka, by pytać szkołę o cel stosowania urządzeń na lekcjach i pilnować równowagi między ekranem a papierem. Jeśli europejskie regulacje miałyby kiedyś pójść podobną drogą, norweska debata będzie ciekawym punktem odniesienia, ale na razie to wyłącznie plany i propozycje.
Źródło: Phys.org – „From screens in class to smart glasses, Norway rethinks new technologies”
